20 ژوئیه 2026- رژیم کتوژنیک، یک رژیم غذایی با کربوهیدرات کم و چربی بالا است. مصرف پایین کربوهیدرات و میزان متوسط پروتئین منجر به تولید مولکولهای کوچکی به نام «کتون» میشود. زمانی که بدن گلوکز (قند خون) کافی تولید نمیکند، این کتونها برای تأمین انرژی مورد استفاده قرار میگیرند.
در طول رژیم کتوژنیک، بدن بر پایۀ چربی کار میکند و بنابراین همواره در حال سوزاندن چربی است. این فرآیند که در آن بدن از چربی به عنوان سوخت استفاده کرده و کتون تولید میکند، «کتوز» (Ketosis) نامیده میشود. با پایبندی افراد به رژیم کتوژنیک، سطح انسولین کاهش یافته و در نتیجه تولید کتونها افزایش مییابد.
علت دیابت چیست؟
بهطور معمول، کربوهیدراتها و نشاستهها توسط بدن به گلوکز تجزیه میشوند. انسولین کمک میکند تا گلوکز برای استفاده به عنوان منبع انرژی وارد سلولها شود. نقش دیگر انسولین، مهار تولید قند در کبد است. با این حال، اگر سطح گلوکز در خون بالاتر از حد نرمال باشد، میتواند منجر به دیابت شود.
دیابت نوع ۲ با «مقاومت به انسولین» مشخص میشود. این وضعیت با دیابت نوع ۱ که یک بیماری خودایمنی است و مانع از تولید انسولین میشود، متفاوت است. دیابت نوع ۲، اغلب ناشی از مصرف بیش از حد مواد قندی است که باعث میشود پانکراس برای کنترل سطح گلوکز خون، انسولین بیش از حد تولید کند. با بالا ماندن مداوم سطح انسولین در خون، بدن نسبت به آن مقاوم میشود. مشخص شده است که کتونهای تولید شده در طول رژیم کتوژنیک، نیاز به دارو را در بیماران مبتلا به دیابت نوع ۲ کاهش میدهند.
آیا بین رژیم کتوژنیک و بروز دیابت ارتباطی وجود دارد؟
رژیم کتوژنیک از این جهت که هر دو سطح پلاسمایی گلوکز و انسولین در آن پایین است، مشابه وضعیت گرسنگی است. برخی مطالعات نشان داده اند که ۱ تا ۳ روز گرسنگی یا کاهش مصرف کربوهیدرات برای کاهش نیاز به دارو جهت کنترل دیابت نوع ۲ کافی است.
برخی مطالعات بر روی رژیمهای کتوژنیک نشان دادهاند که در مراحل اولیه رژیم، خطر افزایش یافتهی دیابت نوع ۲ وجود دارد. در مطالعهای توسط مؤسسه فناوری فدرال زوریخو بیمارستان کودکان زوریخ، موشها تحت یکی از دو رژیم مختلف قرار گرفتند: رژیم کتوژنیک یا رژیم پرچرب. تستهای متابولیک نشان داد که سطح غیرطبیعی گلوکز و مقاومت به انسولین در کبد موشهایی که رژیم کتوژنیک داشتند، بسیار بیشتر از موشهای تحت رژیم پرچرب، بود. از آنجایی که کبد قادر به مدیریت سطوح معمول انسولین برای کنترل گلوکز نبود، خطر ابتلا به دیابت نوع ۲ نیز افزایش یافت.
در مطالعۀ دیگری، موشها برای چندین روز تحت رژیم کتوژنیک قرار داده شدند. محققان دریافتند که کبد شروع به مقاومت در برابر انسولین کرده و موشها نمیتوانستند سطح طبیعی قند خون خود را تنظیم کنند. مقاومت به انسولین، نشانگر اصلی دیابت نوع ۲ است؛ این امر نشان میدهد که رژیم کتوژنیک میتواند خطر ابتلا به دیابت نوع ۲ را افزایش دهد. با این حال، این مطالعه بررسی نکرد که آیا رژیم کتوژنیک در درازمدت منجر به چاقی میشود یا خیر. علاوه بر این، اتیولوژی (علتشناسی) دیابت نوع ۲ و عوامل نهایی آن هنوز کاملاً شناخته شده نیست.
بررسی ارتباط بین رژیمهای کتوژنیک و دیابت نوع ۲ حائز اهمیت است. افزون بر این، فرآیندی که طی آن رژیمهای کمکربوهیدرات و پرچرب باعث تغییرات فیزیولوژیک منجر به مقاومت به انسولین میشوند، هنوز ناشناخته باقی مانده است.
برخلاف این یافتهها، در سال ۲۰۱۸ مطالعهای توسط Westmanو همکارانش نشان داد که رژیمهای کتوژنیک ممکن است به جای افزایش خطر، اثرات دیابت نوع ۲ را کاهش دهند. گزارش شده است که رژیم کمکربوهیدرات و کتوژنیک ممکن است برای بهبود گلیسمی (سطح قند خون) و کاهش نیاز به دارو در افراد مبتلا به دیابت نوع ۲ مؤثر باشد. نشان داده شد رژیمی که برای بیماران مبتلا به دیابت نوع ۲ تجویز شد، کنترل گلیسمی را بهبود بخشید که منجر به کاهش و در برخی موارد قطع مصرف دارو شد. علاوه بر این، این رژیم اثرات مثبتی بر کاهش وزن و کنترل گلیسمی نشان داده است؛ با این حال، پیشنهاد شده است که رژیمها باید برای هر بیمار به صورت اختصاصی تنظیم شوند.
پیش از آن، مطالعهای توسط Saslowو همکارانش در سال ۲۰۱۷ نشان داده بود که سطح HbA1c(هموگلوبین گلیکوزیله) در رژیم کتوژنیک نسبت به رژیم کنترل، کمتر بود. بیماران مبتلا به دیابت نوع ۲ کنترل گلیسمی بهتری داشتند و وزن بیشتری را از دست دادند. محققان گمان کردند که خودمدیریتی دیابت نوع ۲ ممکن است با رژیم کتوژنیک امکانپذیر باشد.
تناقض در نتایج مطالعات، ایجاب میکند که بررسیهای انسانی بیشتر و با کنترل دقیقتر انجام شود تا مشخص گردد آیا رژیم کتوژنیک برای بیماران مبتلا به دیابت نوع ۲ یا افراد در معرض خطر ابتلا به آن، ایمن است یا خیر.
منبع:
https://www.news-medical.net/health/Does-the-Keto-Diet-Increase-the-Risk-of-Diabetes.aspx